Αθήνα: Τι αποκαλύπτουν 135 χρόνια μετρήσεων για τη βροχή – Το εύρημα της τελευταίας 30ετίας
Τις αλλαγές στη βροχόπτωση της Αθήνας και τη συχνότητα των ακραίων καιρικών φαινομένων αποκαλύπτουν 135 χρόνια μετεωρολογικών καταγραφών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ), από το 1891 έως το 2025.
Τα στοιχεία προέρχονται από τον ιστορικό κλιματικό σταθμό του Θησείου, ο οποίος καταγράφει αδιάλειπτα τη βροχόπτωση από το 1891. Σύμφωνα με την ανάλυση της Δήμητρας Φουντά, Διευθύντριας Ερευνών του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΕΑΑ, η πρωτεύουσα δέχεται κατά μέσο όρο περίπου 400 χιλιοστά βροχής ετησίως, κατανεμημένα σε περίπου 45 ημέρες με βροχόπτωση μεγαλύτερη του ενός χιλιοστού.
Αύξηση 10% στη βροχόπτωση την τελευταία τριακονταετία
Παρά τις σημαντικές διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά και από δεκαετία σε δεκαετία, η μακροχρόνια τάση της ετήσιας βροχόπτωσης στην Αθήνα παραμένει σχεδόν μηδενική.
Ωστόσο, η σύγκριση των πρόσφατων δεδομένων με το ιστορικό αρχείο αποκαλύπτει μια ενδιαφέρουσα διαφοροποίηση: την περίοδο 1996–2025, η μέση ετήσια βροχόπτωση ήταν περίπου 10% υψηλότερη από τον μέσο όρο της περιόδου 1891–2025. Η αύξηση παρατηρείται σχεδόν σε όλους τους μήνες, κυρίως τον Σεπτέμβριο, τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο. Αντίθετα, τον Οκτώβριο καταγράφεται μείωση της μέσης βροχόπτωσης.
Μέση ετήσια βροχόπτωση
Στοιχεία ιστορικού κλιματικού σταθμού Θησείου, 1891–2025. Πηγή: Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.
Δεκέμβριος ο πιο βροχερός μήνας, Νοέμβριος ο μήνας των ακραίων φαινομένων
Ο Δεκέμβριος είναι διαχρονικά ο μήνας με το μεγαλύτερο μέσο ύψος βροχής στην Αθήνα και ακολουθεί ο Νοέμβριος. Μαζί οι δύο μήνες συγκεντρώνουν περίπου το ένα τρίτο της ετήσιας βροχόπτωσης.
Ωστόσο, η εικόνα διαφοροποιείται όταν εξετάζονται τα ακραία επεισόδια.
Ο Νοέμβριος εμφανίζει τη μεγαλύτερη συχνότητα ιδιαίτερα έντονων ημερήσιων βροχοπτώσεων, ενώ σημαντικός είναι και ο αριθμός αντίστοιχων επεισοδίων τον Οκτώβριο.
Από το 1891 έως το 2025, ημερήσια βροχόπτωση μεγαλύτερη των 50 χιλιοστών καταγράφηκε μόλις 52 φορές στον σταθμό του Θησείου:
- 11 περιπτώσεις τον Νοέμβριο.
- 10 περιπτώσεις τον Οκτώβριο.
- 8 περιπτώσεις τον Δεκέμβριο.
Για ημερήσια βροχόπτωση μεγαλύτερη των 40 χιλιοστών, καταγράφηκαν συνολικά 124 περιπτώσεις, με τις περισσότερες τον Νοέμβριο (23), τον Οκτώβριο (22) και τον Δεκέμβριο (22).
Τα στοιχεία δείχνουν ότι, παρότι ο Δεκέμβριος δέχεται συνολικά περισσότερη βροχή, ο Νοέμβριος συγκεντρώνει τα περισσότερα ακραία ημερήσια επεισόδια.
Μέση μηνιαία βροχόπτωση στην Αθήνα για τις περιόδους 1891–2025 και 1996–2025. Πηγή: Ιστορικό Κλιματικό Αρχείο Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.
Το ιστορικό ρεκόρ των 150,2 χιλιοστών από το 1899
Το μεγαλύτερο ημερήσιο ύψος βροχής που έχει καταγραφεί στον ιστορικό σταθμό του Θησείου είναι 150,2 χιλιοστά στις 18 Νοεμβρίου 1899. Πρόκειται για ρεκόρ που διατηρείται επί περισσότερο από έναν αιώνα στις μετρήσεις του συγκεκριμένου σταθμού.
Η δεύτερη μεγαλύτερη ημερήσια καταγραφή σημειώθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 1949, με 142,9 χιλιοστά, ενώ ακολουθεί η 26η Νοεμβρίου 1896 με 119,3 χιλιοστά. Συνολικά, σε πέντε περιπτώσεις από το 1891 έως το 2025 η ημερήσια βροχόπτωση ξεπέρασε τα 100 χιλιοστά.
| Στοιχείο | Καταγραφή |
|---|---|
| Μέση ετήσια βροχόπτωση | 400 mm |
| Ημέρες βροχής ανά έτος | Περίπου 45 |
| Μεγαλύτερη ημερήσια βροχόπτωση | 150,2 mm (18/11/1899) |
| Ημέρες με βροχόπτωση άνω των 50 mm | 52 σε 135 χρόνια |
Οι ιστορικές πλημμύρες με ανθρώπινες απώλειες
Η συχνότητα των ακραίων βροχοπτώσεων έχει ιδιαίτερη σημασία και για την ιστορία των πλημμυρικών φαινομένων στην Αθήνα. Σύμφωνα με το Εθνικό Αστεροσκοπείο, ο Νοέμβριος και ο Οκτώβριος είναι οι μήνες κατά τους οποίους έχουν σημειωθεί τα περισσότερα καταγεγραμμένα πλημμυρικά επεισόδια με απώλειες ανθρώπινων ζωών.
Στην ιστορική καταγραφή περιλαμβάνονται οι πλημμύρες:
- 14 Νοεμβρίου 1896
- 18 Νοεμβρίου 1899
- 23 Νοεμβρίου 1925
- 22 Νοεμβρίου 1934
- 6 Νοεμβρίου 1961
- 2 Νοεμβρίου 1977
- 21–22 Οκτωβρίου 1994
Η έντονη ημερήσια βροχόπτωση δεν συνεπάγεται απαραίτητα πλημμύρα, καθώς οι επιπτώσεις εξαρτώνται και από τις τοπικές συνθήκες. Ωστόσο, η μελέτη των ιστορικών δεδομένων επιτρέπει την καλύτερη κατανόηση της συχνότητας και της έντασης των φαινομένων.
Γιατί έχουν σημασία οι καταγραφές 135 ετών
Το ιστορικό κλιματικό αρχείο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών αποτελεί πολύτιμη πηγή για τη μελέτη των μεταβολών της βροχόπτωσης και των ακραίων καιρικών φαινομένων στην πρωτεύουσα. Η συντήρηση του σταθμού, η συλλογή, η διαχείριση και η διασφάλιση της ποιότητας των μετρήσεων πραγματοποιούνται από το Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΕΑΑ. Τα στοιχεία αυτά συμβάλλουν στην επιστημονική κατανόηση του κλίματος της Αθήνας και μπορούν να αξιοποιηθούν για τον σχεδιασμό μέτρων πρόληψης και προστασίας απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα.
Πηγή: Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών – ClimateHub, «Βροχομετρικά στοιχεία στην Αθήνα και τα μεγαλύτερα ύψη ημερήσιας βροχόπτωσης από τα τέλη του 19ου αιώνα». Επιμέλεια πρωτότυπου άρθρου: Δήμητρα Φουντά, Διευθύντρια Ερευνών ΙΕΠΒΑ/ΕΑΑ.